Baza wiedzy
Asymetria ułożeniowa u niemowląt – kompleksowe spojrzenie na rozwój dziecka
Czytaj artykuł
Asymetria ułożeniowa to nie tylko „układanie główki”
Asymetria ułożeniowa jest zaburzeniem organizacji posturalnej rozwijającego się organizmu, wynikającym z nieprawidłowej współpracy układu nerwowego, mięśniowego, powięziowego oraz narządu ruchu. Nie jest wyłącznie problemem estetycznym ani przejściową preferencją ustawienia głowy. Stanowi sygnał, że organizm niemowlęcia funkcjonuje w warunkach nierównomiernego rozkładu napięć i obciążeń. W pierwszym roku życia mózg wykazuje ogromną neuroplastyczność. To właśnie wtedy kształtują się podstawowe wzorce ruchowe, reakcje posturalne oraz zdolność do utrzymywania symetrii ciała. Jeżeli niemowlę stale preferuje jedną stronę, jego układ nerwowy utrwala nieprawidłowy wzorzec ruchu, który z czasem może wpływać na cały rozwój motoryczny.Organizm niemowlęcia funkcjonuje jako całość
Nowoczesna fizjoterapia nie ocenia wyłącznie ustawienia głowy. Analizuje wzajemne zależności pomiędzy:- czaszką,
- kręgosłupem,
- obręczą barkową,
- klatką piersiową,
- przeponą,
- miednicą,
- kończynami,
- układem powięziowym,
- autonomicznym układem nerwowym.
Rola układu powięziowego
Powięź tworzy ciągłą, trójwymiarową sieć tkanki łącznej otaczającą wszystkie mięśnie, narządy, naczynia krwionośne oraz struktury nerwowe. Odpowiada za przenoszenie napięć mechanicznych pomiędzy odległymi częściami ciała. Jeżeli dochodzi do zwiększonego napięcia lub ograniczenia ślizgu warstw powięzi, organizm niemowlęcia zaczyna wybierać ustawienie wymagające najmniejszego wysiłku. W efekcie pojawia się preferencja jednej strony ciała oraz utrwalanie asymetrycznych wzorców ruchowych. Zgodnie z koncepcją terapii powięziowej Stecco zaburzenia występujące w jednym regionie ciała mogą wpływać na biomechanikę odległych segmentów. Ograniczenie ruchomości obręczy barkowej może zmieniać ustawienie szyi, napięcie mięśni twarzy oraz sposób pracy przepony.Znaczenie odcinka szyjnego
Odcinek szyjny odgrywa kluczową rolę w rozwoju niemowlęcia. To właśnie tutaj znajdują się receptory odpowiedzialne za kontrolę ustawienia głowy względem ciała oraz przestrzeni. Ograniczenie ruchomości stawów szczytowo-potylicznych i szczytowo-obrotowych, wzmożone napięcie mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego czy mięśni podpotylicznych mogą prowadzić do utrwalonego pochylenia głowy oraz preferencyjnego zwracania twarzy w jedną stronę. Konsekwencją są zmiany w całym łańcuchu biomechanicznym obejmującym obręcz barkową, klatkę piersiową, miednicę i kończyny.Asymetria a autonomiczny układ nerwowy
Coraz więcej badań wskazuje, że przewlekłe napięcie tkanek wpływa również na funkcjonowanie autonomicznego układu nerwowego. Nadmierna aktywność układu współczulnego może prowadzić do:- zwiększonego napięcia mięśniowego,
- trudności z wyciszeniem,
- płytkiego oddechu,
- problemów ze snem,
- nadmiernej reaktywności na bodźce.
Oddychanie i przepona
Prawidłowa praca przepony jest niezbędna dla rozwoju stabilizacji centralnej. Niemowlę z asymetrią często oddycha w sposób niesymetryczny. Jedna połowa klatki piersiowej pracuje intensywniej, druga wykazuje ograniczoną ruchomość. Powoduje to dalsze utrwalanie asymetrii tułowia oraz zmianę rozkładu napięć powięziowych.Układ stomatognatyczny
Asymetria może wpływać również na rozwój układu stomatognatycznego. Nieprawidłowe ustawienie głowy i szyi może prowadzić do:- trudności w ssaniu,
- asymetrycznej pracy języka,
- otwierania ust,
- zaburzeń oddychania przez nos,
- nieprawidłowej aktywności mięśni twarzy.
Objawy wymagające konsultacji fizjoterapeuty
Do objawów, które powinny skłonić rodziców do konsultacji, należą między innymi:- stałe obracanie głowy tylko w jedną stronę,
- pochylenie głowy do barku,
- asymetryczne ułożenie tułowia,
- spłaszczenie jednej strony czaszki,
- odginanie głowy i pleców do tyłu,
- preferowanie jednej ręki już w pierwszych miesiącach życia,
- trudności podczas leżenia na brzuchu,
- nierównomierna praca kończyn,
- problemy podczas karmienia,
- nadmierne ulewanie,
- wzmożone lub obniżone napięcie mięśniowe
Kręcz szyi u niemowląt – patomechanizm zaburzenia w ujęciu medycznym
Czytaj artykuł
Kręcz szyi u niemowląt – patomechanizm zaburzenia w ujęciu medycznym
Kręcz szyi (torticollis) jest zaburzeniem funkcjonalnym lub strukturalnym odcinka szyjnego kręgosłupa, prowadzącym do utrwalonego, asymetrycznego ustawienia głowy względem tułowia. Charakteryzuje się bocznym zgięciem głowy w kierunku strony zajętej oraz rotacją twarzy w stronę przeciwną. Chociaż najczęściej kojarzony jest ze skróceniem mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego (musculus sternocleidomastoideus), w rzeczywistości stanowi zaburzenie obejmujące cały układ mięśniowo-powięziowy, stawowy oraz nerwowo-mięśniowy odcinka szyjnego.
Współczesna fizjoterapia pediatryczna traktuje kręcz szyi jako problem całego kompleksu czaszkowo-szyjnego, a nie wyłącznie pojedynczego mięśnia.
Patomechanizm kręczu szyi
W przebiegu kręczu szyi dochodzi do zaburzenia biomechaniki odcinka szyjnego kręgosłupa, obejmującego zarówno połączenie czaszkowo-szyjne (articulatio atlantooccipitalis), jak i staw szczytowo-obrotowy (articulatio atlantoaxialis).
Zaburzenia w stawie szczytowo-potylicznym (C0–C1)
Staw szczytowo-potyliczny odpowiada przede wszystkim za ruch zgięcia i wyprostu głowy oraz niewielkie zgięcie boczne.
W kręczu szyi obserwuje się:
- asymetryczne ustawienie kłykci potylicznych względem powierzchni stawowych atlasu,
- ograniczenie ślizgu stawowego,
- zmniejszenie ruchomości czynnej i biernej,
- kompensacyjne zwiększenie napięcia mięśni podpotylicznych,
- zaburzenie osiowego ustawienia głowy względem kręgosłupa.
Konsekwencją jest utrwalone ustawienie głowy w bocznym zgięciu.
Zaburzenia w stawie szczytowo-obrotowym (C1–C2)
Staw szczytowo-obrotowy odpowiada za około 50% całkowitej rotacji odcinka szyjnego.
W przebiegu kręczu szyi może dochodzić do:
- ograniczenia fizjologicznej rotacji atlasu względem obrotnika,
- zwiększonego napięcia więzadła poprzecznego atlasu,
- zaburzeń ślizgu powierzchni stawowych,
- nieprawidłowego ustawienia kompleksu C1–C2,
- wtórnych kompensacji w segmentach C2–C7.
Powoduje to utrwalone ustawienie twarzy w stronę przeciwną do przykurczonego mięśnia.
Zmiany zachodzące w mięśniu mostkowo-obojczykowo-sutkowym
Mięsień mostkowo-obojczykowo-sutkowy (musculus sternocleidomastoideus) posiada dwa przyczepy początkowe – na rękojeści mostka oraz przyśrodkowej części obojczyka – i kończy się na wyrostku sutkowatym kości skroniowej oraz kresie karkowej górnej.
Jego jednostronny skurcz powoduje:
- zgięcie boczne głowy w stronę mięśnia,
- rotację twarzy w stronę przeciwną,
- niewielki wyprost odcinka szyjnego górnego.
W przebiegu wrodzonego kręczu szyi dochodzi do:
- skrócenia włókien mięśniowych,
- zwiększenia zawartości kolagenu typu I,
- włóknienia śródmięśniowego,
- zmniejszenia elastyczności tkanki mięśniowej,
- zaburzenia ślizgu pomiędzy pęczkami mięśniowymi,
- zmniejszenia ukrwienia lokalnego,
- pogorszenia właściwości biomechanicznych mięśnia.
U części niemowląt w pierwszych tygodniach życia wyczuwalne jest zgrubienie określane jako guz rzekomy mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego (fibromatosis colli). Jest ono wynikiem miejscowego włóknienia i przebudowy mięśnia, a nie procesem nowotworowym.
Zaburzenia mięśniowo-powięziowe
Przewlekłe skrócenie mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego wpływa na napięcie licznych struktur mięśniowo-powięziowych.
Wpływ na rozwój czaszki
Długotrwałe utrzymywanie głowy w jednej pozycji prowadzi do nierównomiernego rozkładu sił działających na kości czaszki.
Może dojść do rozwoju:
- plagiocefalii ułożeniowej,
- asymetrii podstawy czaszki,
- asymetrycznego ustawienia kości skroniowych,
- przemieszczenia małżowiny usznej,
- asymetrii oczodołów,
- asymetrii żuchwy,
- zaburzeń wzrostu części twarzowej czaszki.
Zmiany te wynikają z dużej podatności kości czaszki niemowlęcia na modelowanie przez siły zewnętrzne.
Zaburzenia kontroli posturalnej
Kręcz szyi wpływa również na rozwój kontroli posturalnej poprzez zaburzenie dopływu informacji proprioceptywnej z receptorów mięśniowych oraz stawowych.
Nieprawidłowe informacje aferentne prowadzą do:
- asymetrycznej aktywacji mięśni stabilizujących,
- zaburzeń integracji przedsionkowo-proprioceptywnej,
- asymetrycznego rozwoju reakcji nastawczych,
- utrwalania nieprawidłowych wzorców motorycznych,
- zaburzenia rozwoju reakcji równoważnych.
W konsekwencji niemowlę może prezentować asymetryczne podpory, preferencję obrotów przez jedną stronę, trudności w osiąganiu kolejnych etapów rozwoju motorycznego oraz wtórne zaburzenia postawy.
Znaczenie wczesnej fizjoterapii
Z punktu widzenia fizjoterapii pediatrycznej terapia kręczu szyi nie powinna ograniczać się wyłącznie do rozciągania mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego. Postępowanie terapeutyczne powinno obejmować ocenę i normalizację biomechaniki całego kompleksu czaszkowo-szyjnego, poprawę ruchomości segmentów C0–C1 i C1–C2, normalizację napięcia mięśniowo-powięziowego, wspieranie prawidłowej kontroli posturalnej oraz stymulację symetrycznego rozwoju funkcji motorycznych.
Wczesne rozpoczęcie terapii wykorzystuje wysoką plastyczność układu nerwowego i tkanek niemowlęcia, zwiększając szanse na pełne przywrócenie prawidłowej biomechaniki odcinka szyjnego oraz harmonijny rozwój całego układu ruchu.